ครบเครื่องการดูแลสุขภาพ ไลฟ์สไตล์ การป้องกันโรค การเงินเพื่อสุขภาพ สำหรับวัยทำงาน

โรคหัวใจขาดเลือด, โรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย

โรคหัวใจขาดเลือด โรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย

โรคหัวใจขาดเลือดหรือโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ (Ischemic heart disease) เป็นโรคหัวใจที่เกิดจากการตีบตันของหลอดเลือดแดงที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ ทำให้เลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจลดลง ส่งผลให้ผู้ป่วยเกิดอาการเจ็บหน้าอกเป็นครั้งคราว เช่น ขณะโกรธจัด รีบจัด เครียด หรือออกกำลังกาย เรียก โรคหัวใจขาดเลือดชั่วขณะ (Angina pectoris) โดยหากปล่อยไว้ไม่ได้ทำการรักษา อาจทำให้กล้ามเนื้อหัวใจตายจากการที่เลือดไม่สามารถเข้าไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจได้ ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บหน้าอกรุนแรง เกิดภาวะช็อกและหัวใจวายร่วมด้วย เรียก โรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย (Myocardial infarction)

 

โรคนี้มักพบอาการเริ่มแรกในอายุตั้งแต่ 40 ปีขึ้นไป โดยพบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง และอายุมากขึ้นจะมีโอกาสพบมากขึ้น การดำเนินชีวิตที่ขาดกิจกรรมเคลื่อนไหว ขาดการใส่ใจในการกินอาหาร และออกกำลังกายไม่เพียงพอ มีความเสี่ยงมากกว่าในผู้ที่มีการเคลื่อนไหว กินอาหารที่ถูกสุขลักษณะ มีการออกกำลังกายที่เหมาะสม

 

อาการ

กรณีที่เป็นโรคหัวใจขาดเลือดชั่วขณะ จะมีอาการปวดเค้นหรือจุกแน่นตรงกลางอก โดยอาจเจ็บร้าวไปที่ไหล่ซ้าย ด้านในของแขนซ้าย บางครั้งอาจลุกลามไปคอ ขากรรไกร มักมีอาการอยู่ประมาณ 2 – 3 นาที อาการจะทุเลาหายไปเมื่อได้พัก แต่อาจน้อยหรือนานกว่านั้นได้ในบางราย นอกจากนี้ผู้ป่วยยังอาจรู้สึกเหมือนแสบร้อนกลางอก หรืออาหารไม่ย่อยได้อีกด้วย

กรณีที่เป็นโรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย จะมีอาการปวดเค้นหรือจุกแน่นตรงกลางอก เช่นเดียวกับโรคหัวใจขาดเลือดชั่วขณะ แต่จะมีอาการรุนแรงและยาวนานกว่า แม้ว่าได้พักอาการก็จะไม่หายไป ผู้ป่วยจะมีอาการอ่อนเพลีย ใจสั่น หน้ามืด วิงเวียนศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ในรายที่เป็นรุนแรง จะมีอาการหอบเหนื่อย จากภาวะหัวใจวายหรือเกิดภาวะช็อก โดยจะมีเหงื่อออก ตัวเย็น ชีพจรเต้นเบาหรือไม่สม่ำเสมอ ความดันโลหิตตก ทั้งนี้ผู้ป่วยอาจเป็นลมหมดสติและตายในทันทีได้

 

สาเหตุ

สาเหตุที่ทำให้เกิดโรคนี้มีหลายสาเหตุ สาเหตุหลักเกิดจากโรคหลอดเลือดหัวใจ (Coronary heart disease) โดยการมีคราบไขมันเกาะสะสมอยู่ในผนังหลอดเลือดแดง ทำให้หลอดเลือดแดงขาดความยืดหยุ่น เกิดภาวะหลอดเลือดแดงแข็ง (Atherosclerosis) และไขมันที่สะสมมากขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้เกิดการอุดตันของหลอดเลือดหัวใจ และทำให้เกิดภาวะหัวใจขาดเลือด

นอกจากนี้ยังมีสาเหตุหรือปัจจัยอื่น เช่น ผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน โรคไขมันในเลือดสูง โรคความดันโลหิตสูง โรคอ้วน โรคไตเรื้อรัง ผู้ที่คนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคหัวใจ รวมถึงการมีพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ เช่น มีความเครียดสูง สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ขาดการออกกำลังกาย เป็นต้น

 

การวินิจฉัย

แพทย์จะซักประวัติสุขภาพผู้ป่วย ประวัติสุขภาพครอบครัวในส่วนของโรคที่เกี่ยวข้อง การตรวจพื้นฐานทางหัวใจ เช่น ตรวจร่างกายอย่างละเอียด ตรวจเอกซ์เรย์ปอด ตรวจเลือด ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiography, ECG)  นอกจากนี้ยังอาจพิจารณาตรวจพิเศษเพื่อให้การวินิจฉัยแม่นยำมากขึ้น เช่น การตรวจหัวใจด้วยคลื่นความถี่สูงหรืออัลตราซาวด์ (Echo cardiography) การเดินหรือวิ่งสายพาน (Exercise stress test) การตรวจหลอดเลือดหัวใจด้วยสารทึบรังสี (Coronary angiography) การตรวจภาพหลอดเลือดหัวใจโดยการใส่สายสวนขดลวด (Stent test)

 

การรักษา

ภาวะหัวใจขาดเลือดเป็นภาวะที่เกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน ทั้งนี้ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน เพื่อยับยั้งความเสียหายที่จะเกิดขึ้นกับกล้ามเนื้อหัวใจ และทำให้การฟื้นฟูเป็นไปได้ดียิ่งขึ้น แนวทางการรักษามีดังนี้

  • การรักษาด้วยยา โดยแพทย์อาจใช้ยาชนิดเดียว หรืออาจใช้ยาหลายชนิดร่วมกันเพื่อช่วยในการรักษา เช่น ยาขยายหลอดเลือดหัวใจ กลุ่ม ACE inhibitor, กลุ่ม Calcium channel blocker, กลุ่ม Beta blocker, ยาต้านเกล็ดเลือด (Antiplatelet) และยาละลายลิ่มเลือด (Anticoagulant) เป็นต้น

บางกรณี แพทย์จะแนะนำให้ผู้ป่วยเข้ารับการผ่าตัดเพื่อช่วยให้เลือดสามารถไหลเวียนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจได้ดียิ่งขึ้น ดังนี้

  • การรักษาด้วยการทำบอลลูนหัวใจ (Balloon angioplasty) โดยการสอดท่อที่มีปลายติดอุปกรณ์คล้ายบอลลูน เข้าไปที่หลอดเลือดหัวใจเพื่อขยายหลอดเลือดบริเวณที่อุดตันหรือตีบ นอกจากนี้ยังสามารถติดตั้งขดลวด (Stent) ที่สามรถกางออกเพื่อให้ผนังหลอดเลือดในบริเวณดังกล่าวขยายอยู่ตลอดเวลา
  • การรักษาด้วยการผ่าตัดเปิดทางระบายของหลอดเลือดหัวใจ (Coronary artery bypass grafting) โดยแพทย์จะนำหลอดเลือดดำที่บริเวณขามาเชื่อมหลอดเลือดแดงหัวใจ 2 เส้นเข้าด้วยกัน เพื่อเบี่ยงทางไหลเวียนของเลือดให้สามารถผ่านไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจได้

 

ภาวะแทรกซ้อน

ผู้ป่วยโรคหัวใจขาดเลือดที่ไม่ได้รับการรักษาอย่างจริงจังหรือมีอาการเรื้อรัง อาจพบภาวะแทรกซ้อนซึ่งอาจทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ เช่น ภาวะช็อกจากหัวใจ (Cardiogenic shock) ลิ้นหัวใจรั่ว (Acute mitral regurgitation) หัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia) หัวใจวาย (Heart failure) หัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน ผนังกล้ามเนื้อหัวใจฉีกขาด เป็นต้น

 

ข้อแนะนำและการป้องกัน

  • ผู้ป่วยที่เป็นเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์เป็นประจำ และควรพกยาขยายหลอดเลือดติดตัวไว้ใช้เวลามีอาการ
  • ผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาภายหลังออกจากโรงพยาบาล ควรพักฟื้นที่บ้านสักระยะ งดการทำงานหนัก รวมถึงการร่วมเพศเป็นเวลา 4 – 5 สัปดาห์ โดยเมื่อกลับไปทำงานแล้ว ยังมีความจำเป็นต้องหลีกเลี่ยงงานที่ต้องใช้แรงมาก ทั้งนี้นอกเหนือจากการกินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัดแล้ว การปฏิบัติตัวเพื่อเสริมสร้างสุขภาพ เช่น การกินอาหารให้ถูกสุขลักษณะ โดยเฉพาะการหลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันอิ่มตัว การออกกำลังกายให้เหมาะสม การหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นให้อาการของโรคกำเริบ เป็นสิ่งจำเป็น
  • ข้อควรปฏิบัติในการป้องกันโรคหัวใจขาดเลือด
    • ควรให้ความสำคัญกับการทานอาหารในทุกมื้อ โดยไม่ควรทานในปริมาณมากหรือตามใจปาก โดยมีมื้อหลักไม่เกิน 3 มื้อ มื้อเช้าสำคัญอย่าขาด มื้อเย็นควรให้น้อยที่สุด เพราะเป็นช่วงก่อนเข้านอน ในแต่ละมื้อเน้นอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการ โดยเฉพาะธัญพืช ผักและผลไม้ หลีกเลี่ยงอาหารที่ให้แคลอรี่สูง เช่น ของมัน ของทอด เนื้อติดมัน และอาหารที่มีรสหวาน เช่น ขนมหวาน ขนมขบเคี้ยว เลือกดื่มน้ำเปล่าหรือนมไขมันต่ำแทนน้ำหวาน น้ำอัดลม และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
    • ควรออกกำลังกายเป็นประจำ อย่างน้อยเพื่อให้ร่างกายเผาผลาญพลังงานในส่วนที่เกินจากปริมาณพลังงานที่ร่างกายต้องใช้ในแต่ละวัน สำหรับการออกกำลังกายนั้นควรออกให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายอย่างน้อย 150 – 300 นาที/สัปดาห์ อาจเลือกกิจกรรมง่าย ๆ อย่างการวิ่ง เดิน หรือเต้น และเล่นกีฬาประเภทต่าง ๆ เมื่อมีโอกาส
    • หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ เช่น การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ ความเครียดเรื้อรัง การพักผ่อนไม่เพียงพอ นอนหลับน้อย เป็นต้น
    • รักษาควบคุม โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคไขมันในเลือดสูง อย่างเคร่งครัด
    • หากสมาชิกในครอบครัวเคยป่วยด้วยโรคหัวใจขาดเลือด ควรวางแผนรับมือ เช่น จดรายละเอียดยาที่ใช้ ยาที่แพ้ และเตรียมหมายเลขโทรศัพท์ของหน่วยแพทย์ฉุกเฉินไว้ในที่ที่สามารถเห็นได้สะดวก รวมถึงผู้ป่วยควรพกข้อมูลติดต่อของคนใกล้ชิดที่สามารถติดต่อได้ทันทีหากเกิดเหตุฉุกเฉิน คนในครอบครัวควรช่วยกันดูความผิดปกติ เพราะยิ่งพบเร็วก็จะทำให้รักษาได้อย่างทันท่วงทีมากขึ้น และสามารถเพิ่มอัตราการรอดชีวิตได้
    • หากพบผู้ที่มีอาการเกี่ยวกับโรคหัวใจ สามารถแจ้งได้ที่โรงพยาบาลใกล้เคียง หรือสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) สายด่วน 1669 โดย ให้ข้อมูลว่าเกิดเหตุอะไร มีผู้ป่วยและผู้บาดเจ็บในลักษณะใด  2) บอกสถานที่เกิดเหตุ เส้นทาง จุดเกิดเหตุให้ชัดเจน  3) บอกเพศ ช่วงอายุ อาการ จำนวน ผู้ป่วยหรือผู้บาดเจ็บ  4) บอกระดับความรู้สึกตัวของผู้ป่วย  5) บอกความเสี่ยงที่อาจเกิดซ้ำ เช่น อยู่กลางถนนหรือรถติดแก๊ส  6) บอกชื่อผู้แจ้งเบอร์โทรศัพท์ที่สามารถติดต่อได้  7) ช่วยเหลือเบื้องต้นตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่  8) รอทีมกู้ชีพไปรับผู้ป่วยเพื่อนำส่งโรงพยาบาล

 

แหล่งที่มา
  1. นายแพทย์สุรเกียรติ อาชานุภาพ. โรคหัวใจขาดเลือด โรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย. ตำราการตรวจรักษาโรคทั่วไป. สำนักพิมพ์หมอชาวบ้าน. (2543) : 421-425
  2. http://www.thaiheart.org/รู้จักหัวใจ/การตรวจทางหัวใจ.html
ภาพประกอบจาก : www.pngtree.com

 

กองบรรณาธิการ

กองบรรณาธิการ

Health2click เน้นการจัดทำและนำเสนอเนื้อหา สำหรับผู้สนใจทางด้านสุขภาพ ที่อยู่ในช่วงวัยทำงาน อายุระหว่าง 25-50 ปี โดยทีมงานยินดีรับคำแนะนำ คำติชม หรือรับบทความดีๆโดยสามารถส่งมาได้ที่ project.hw2016@gmail.com ทางทีมงานจะมีของสมนาคุณตามความเหมาะสม